Waarom koolhydraatloos eten?

Waarom we koolhydraatloos zouden moeten eten

Interview bewegingswetenschapper Tim Noakes

Hij geloofde 33 jaar lang dat vet slecht is voor het lichaam en dat koolhydraten geCV

1949 geboren in Salisbury, Rhodesië (heden Harare, Zimbabwe)

1954 gezin Noakes verhuist naar Kaapstad, Zuid-Afrika

1974 studeert af als arts

1981 promoveert in de sportgeneeskunde en inspanningsfysiologie, blijft als onderzoeker en docent werken aan de University of Cape Town

1986 boek Lore of Running

1994 hoogleraar medische bewegingswetenschappen aan het Sports Science Institute

2002 eredoctoraat aan de University of Cape Town

2005 begeleidt een poolexpeditie als arts en onderzoeker

2012 boek Waterlogged over zijn bevinding dat veel drinken een groter probleem is dan uitdroging bij sportevenementen

2014 boek The Real Meal Revolution (verschijnt in maart 2016 als De Real Meal Revolutie bij Uitgeverij Atlas Contact)

Noakes is een fervent hardloper. Tot op heden liep hij zeventig marathons en ultramarathons.

Ik bant, jij bant, wij banten. ‘Banting’ is een werkwoord in Zuid-Afrika net als ‘sonjabakkeren’ dat bij ons een tijd was. Met het kleine verschil dat de eierkoekminnende West-Friezin daar trots bij kon stralen, terwijl William Banting al zo’n honderd jaar dood is.

Dat zit zo: het levensverhaal van de 19de-eeuwse begrafenisondernemer uit Londen die de helft van zijn overdadige lichaamsomvang verloor door het schrappen van koolhydraten –  bier en brood in zijn geval – en het omarmen van vet, werd vereeuwigd door zijn arts. Anderhalve eeuw later wordt zijn naam met succes gemunt door Tim Noakes, een hoogleraar medische bewegingswetenschappen in ruste uit Kaapstad en auteur van de lokale bestseller The Real Meal Revolution.

Noakes is een bekeerling. Na een leven van volkoren boterhammen en kommen ontbijtgraan, is hij heden verkondiger van het Vet-woord. Met kreten als ‘Fat is your friend’, maar vooral ook met verrassend taai-wetenschappelijke verhandelingen over de ziekte die de wereld volgens Noakes in haar greep heeft: insulineresistentie, een soort voorstadium van suikerziekte.

Dit weekend is de emeritus hoogleraar een van de hoofdsprekers op het Ancestral Health Symposium in Groningen, een wetenschappelijk congres over gezondheid vanuit evolutionair perspectief.

We hebben superfoods, het oerdieet, de glutenmijders, de zuivelbanners. U dacht: de wereld heeft nog niet voldoende voedingshypes.

‘Het principe van het koolhydraatloos eten is al heel oud, vandaar de verwijzing naar William Banting. Alleen verklaarde iedereen zijn arts destijds voor gek. Mij maakt het trouwens niet uit hoe mensen het noemen. Als ze maar beseffen dat ze koolhydraten moeten schrappen of in elk geval drastisch moeten beperken.’

Wat is er zo erg aan koolhydraten?

De meesten van ons zijn insulineresistent, we reageren niet goed op insuline, waardoor de glucose in de bloedbaan achterblijft

‘Het eten ervan maakt ons langzaam ziek. Om de glucose in ons bloed af te breken, moet de alvleesklier insuline aanmaken. De meesten van ons zijn insulineresistent, we reageren niet goed op insuline, waardoor de glucose in de bloedbaan achterblijft. Het is een soort prediabetes.

‘Het probleem is niet dat mensen hart- en vaatziekten hebben of diabetes of een hoge bloeddruk, het probleem is dat ze ongevoelig zijn voor insuline. Dat veroorzaakt al die andere aandoeningen.’

 Hoeveel mensen zijn insulineresistent  volgens u?

‘Iedereen met een BMI boven de 25 heeft er last van. Maar ook als je slank bent, kun je er last van hebben. Ik ben 66. In de VS is 75 procent van de mensen van mijn leeftijd insulineresistent.

‘Slechts 5 à 10 procent van de mensen heeft een lichaam dat geen enkele moeite heeft met het verwerken van koolhydraten, maar de meesten van ons zijn eigenlijk koolhydraatintolerant. Elke keer dat je koolhydraten eet, zul je iets meer insuline-resistentie opbouwen. De mensen die er minder gevoelig voor zijn, worden op termijn steeds gevoeliger, omdat de koolhydraten de gevoeligheid creëren. Zie het als een roestend apparaat dat je niet roestvrij maakt en uit de regen houdt, maar buiten blijft gebruiken terwijl het daarvoor niet geschikt is. Tot het op een dag niet meer werkt.

‘Als je een hoge bloeddruk hebt, ga je naar de dokter. Die geeft je een chemisch middel, dat inderdaad je bloeddruk enigszins naar beneden brengt. Maar verder verandert er niets. Wij artsen behandelen namelijk symptomen. Niet de oorzaak.’

En de oorzaak is ons dieet?

‘De inname van koolhydraten zorgt voor een permanente aanmaak van insuline die een gevoeligheid en uiteindelijk resistentie veroorzaakt. Artsen zeggen dat hoge cholesterolwaarden de boosdoener zijn, dat de aderen verkleven, maar dat zijn slechts symptomen van het echte probleem: die glucose en insuline in onze bloedbaan.’

U gaat steeds harder praten.

‘Ik krijg het verwijt dat ik me als een messias opstel… (Stilte)

‘Kijk, Ik heb zelf diabetes en de gedachte in de geneeskunde is dat je daar uiteindelijk aan zult overlijden. Je nieren zullen het begeven, je ogen gaan achteruit. Maar als je stopt met het eten van koolhydraten hoeft dat niet.’

Het schrappen van koolhydraten als geneesmiddel?

Onderzoek

Diabetesarts- en onderzoeker Hanno Pijl van het Leids Universitair Medisch Centrum is met collega Esther van Zuuren een van de weinige Nederlanders die (met enkele anderen)onderzoek deed naar de gevolgen van het oerdieet (koolhydraatarm en vetrijk) op het metabool syndroom, een soort verzamelnaam voor aandoeningen die het gevolg zijn van insulineresistentie en de kans op diabetes sterk verhogen. Het gaat om zaken als een hoge bloeddruk, hoge glucosewaarden, te grote buikomvang en insulineresistentie. Hoeveel mensen eraan lijden, is onbekend. Pijl schat dat eenderde van alle Nederlandse mannen en eenvierde van de vrouwen er last van hebben. Paleovoeding blijkt op de korte termijn (tussen twee weken en zes maanden) een gunstiger effect te hebben op de gezondheid van mensen met het metabool syndroom dan andere diëten zoals het mediterrane dieet of de richtlijn voor goede voeding in Nederland. ‘We waren verrast over het vrij uitgesproken effect. Als nu ook blijkt dat het voor de lange termijn geldt, moeten we het voedingsadvies voor mensen met diabetes of prediabetes aanpassen. Maar daar is het nog te vroeg voor.’

‘Het voorkomt dat die zaken zich ontwikkelen. Mensen gaan in remissie als zij hun dieet aanpassen. Zodra ze terugvallen in hun oude koolhydraatrijke dieet, keert het lichaam terug naar de oude staat. Ik ben trouwens niet tegen medicijnen, dat zal ik nooit zeggen.’

Timothy Noakes is de zoon van een Zimbabwaanse tabaksplanter. Hij groeide op met sport: cricket, roeien, rennen. Na zijn studie geneeskunde in Kaapstad legde hij zich toe op de wetenschap, de toen nog relatief onbekende sport- en bewegingswetenschap had zijn fascinatie. Dat riep soms controverse op: het vakgebied stond in de kinderschoenen en collega-artsen begrepen niet dat hij zich als arts met ‘gezonde mensen’ bezighield

Toch kreeg hij uiteindelijk veel erkenning in wetenschappelijke kring. Zijn onderzoekssuccessen resulteerden in 1994 in de oprichting van het Sports Science Institute, waarvan hij tot aan zijn emeritaat het hoofd was.

Noakes’ onderzoek als inspanningsfysioloog leidde onder meer tot de ontdekking dat niet uitdroging, maar overhydratie (hyponatremia) een gevaar is voor duursporters. Zijn bevindingen op het gebied van sportgerelateerde hersenschade stelden het dragen van een helm bij rugbyspelers verplicht. Hij ontving diverse wetenschappelijke onderscheidingen voor zijn onderzoek.

Zelf is hij een fervent hardloper, wiens afstanden steeds extremer werden. Een ‘gewone’ marathon was niet genoeg, hij werd ultrarenner. ‘In Zuid-Afrika is dat minder vreemd dan je denkt. Iedereen rent hier lange afstanden. We hebben een race die heel populair is, waarmee we allemaal opgroeien, de Comrades Run, van 90 kilometer, de oudste ultramarathon in de wereld uit de jaren twintig. Die wil elke hardloper in Zuid-Afrika minimaal een keer in z’n leven gelopen hebben.’

Noakes schreef diverse boeken over hardlopen, zijn The Lore of Running is voor veel hardlopers een wetenschappelijk naslagwerk.

Dat een wetenschapper van zijn statuur ineens dieetgoeroe werd, valt niet bij al zijn land- en vakgenoten in goede aarde. Noakes deed niet zelf onderzoek naar koolhydraatarm eten, maar bundelde het bestaande onderzoek in zijn boek. In het circuit van paleo-wetenschappers (degenen die zich focussen op de oermens als uitgangspunt voor onze gezondheid, red.) is hij inmiddels een grote naam. Om zijn bekering te onderstrepen, scheurde hij de pagina’s over het advies om zoveel mogelijk koolhydraten te eten voor een goede sportprestatie publiekelijk uit zijn eigen hardloop- bijbel The Lore of Running.

U liep de ultramarathon op koolhydraten.

Ik heb 33 jaar lang geloofd dat vet slecht voor ons lichaam is en dat koolhydraten gezond zijn

‘In de jaren zeventig was het idee dat je veel koolhydraten moest eten voor je krachtprestatie in opkomst. Ik was een van de vroege voorstanders daarvan.

‘Ik at ontbijtgranen, brood, aardappels, pasta en ik liep marathons. Ik heb 33 jaar lang geloofd dat vet slecht voor ons lichaam is en dat koolhydraten gezond zijn. Maar ik werd in de loop der jaren steeds dikker en trager. Uiteindelijk kreeg ik diabetes type 2.

‘Vijf jaar geleden moest er echt iets gebeuren. Enkele collega-wetenschappers stuurden me een boek op. The New Atkins for the New You, heette het. Ik was geïrriteerd: waarom schrijven gerespecteerde collega’s een dieetboek. Ze hebben hun ziel verkocht!

‘Maar ik wilde afvallen, dus ik ging het stiekem proberen. Al na een aantal dagen begon ik me beter te voelen. Ik heb het een jaar lang voor me gehouden. Mensen zagen natuurlijk wel dat ik afviel, maar ze wisten niet wat ik er precies voor deed.’

Waarom vertelde u het niemand?

‘Ik wist dat mensen sceptisch zouden zijn. Weer een voedingshype, en dan ook nog van een bekende wetenschapper. In Nederland kennen jullie me niet, maar in Zuid-Afrika ben ik door mijn boeken over hardlopen tamelijk bekend. Maar uiteindelijk kon ik het niet langer voor me houden en werd het een soort nationaal nieuws dat ik van promotor van koolhydraten was veranderd in een tegenstander die nu het eten van vet propageerde.’

U heeft veel fanatieke tegenstanders. Ook veel wetenschappers zeggen dat u een ongezond eetregime propageert: te weinig vezels, te veel verzadigd vet, te veel eiwitten.

‘Zuid-Afrikanen zijn al vier jaar in de ban van het vraagstuk of Tim Noakes gelijk heeft of niet.’

U heeft een receptenboek uitgebracht,  samen met een kok. Toch zegt u niet de zoveelste dieetgoeroe te zijn.

Je kunt ook afvallen zonder een koolhydraatarm dieet te volgen, alleen is dat op termijn niet gezond

‘Ik ben verantwoordelijk voor de achterliggende wetenschap in het boek. Het gaat mij niet om het afvallen. Je kunt ook afvallen zonder een koolhydraatarm dieet te volgen, alleen is dat op termijn niet gezond. Ik ben geen dieetgoeroe, ik vertel alleen dat ons lichaam anders in elkaar zit. We zijn niet gebouwd op koolhydraten en al helemaal niet op de enorme hoeveelheden die de meeste van ons eten.’

Het werd een bestseller.

‘Alle inkomsten van mijn boeken gaan naar de  Noakes Foundation die programma’s opzet om in arme gemeenschappen in Zuid-Afrika voedingsprogramma’s op te zetten met koolhydraatarme voeding.’

Toch wijzen weinig wetenschappelijke  studies in de richting van uw betoog.

‘Galileo hoefde ook maar één keer in zijn telescoop te kijken om te zien dat de aarde om de zon draait en niet andersom. Je hebt maar één studie nodig die laat zien wat koolhydraten doen.

Lichten alle andere wetenschappers de boel op?

‘Stel je voor dat we van de ene op de andere dag een oplossing hadden waardoor al die medicijnen niet meer nodig zijn, dat zou een ramp zijn voor de farmaceutische industrie en voor multinationals die producten met geraffineerde suikers verkopen.

‘De belangrijkste medici en voedingswetenschappers werken allemaal voor de industrie, ook in Nederland. Het onderzoek dat gedaan wordt, is niet malafide, maar we onderzoeken de verkeerde zaken. Er wordt gekeken of medicijn X helpt bij het omlaag brengen van de suikerwaardes in je bloed. Het onderzoek wordt betaald door de mensen die het medicijn verkopen.’

U klinkt als een complotdenker.

In de farmaceutische industrie gaat het niet om het beter of gezond maken van mensen, het gaat om het maken van winst

‘Het is geen complot. Als ik de baas zou zijn van een farmaceutisch bedrijf, zou ik het volkomen legitiem vinden om zoveel mogelijk van mijn product te verkopen  – dat is namelijk mijn baan. In de farmaceutische industrie gaat het niet om het beter of gezond maken van mensen, het gaat om het maken van winst.

‘Het kan ze niets schelen of wij gezond zijn. Ze willen gewoon dat jij en ik ziek zijn, dan leveren zij de medicijnen wel. Lees het boek Dangerous Medicines and Organized Crime maar. Het is geschreven door een voormalig farmaceutisch medewerker. Hij laat zien hoe de industrie werkt, hoe medicijnen met nare bijwerkingen op de markt worden gebracht, hoe negatieve onderzoeksresultaten in lades verdwijnen, hoe er prijsafspraken worden gemaakt. Ik verzin dit niet.’

Maar u durft tegen de industrie in te gaan?

Timothy Noakes.
Timothy Noakes. © ANP

‘Ik heb vrijwel mijn hele leven koolhydraten gepromoot. Ik ben net zo schuldig. Ik werkte hard, kreeg lovende reacties op mijn onderzoek en het geld bleef komen om verder onderzoek te doen. Ik zat er middenin.

‘Ik kwam pas tegen het einde van mijn carrière achter deze kennis. Ik heb niets te verliezen, dus ik kan me nu inzetten om via particuliere fondsen de kennis over koolhydraten en gezond eten te verspreiden.

‘Het is niet voor iedereen weggelegd om tegen de geldende consensus in te gaan. Mijn oude hoogleraar is bijvoorbeeld nog altijd niet overtuigd. Hij is vijftien jaar ouder dan ik en gaat niet overstag. Ik geef hem de boeken om hem te laten zien hoe het zit. Hij leest ze niet.’

Stel dat u gelijk heeft, hoe kunnen we een wereldbevolking zonder koolhydraten voeden? In veel arme landen halen mensen hun dagelijkse calorieën juist uit granen, rijst, pap. Er is niet genoeg vlees en zuivel voor iedereen.

Arme mensen eten vaak het allerslechtst. Veel bewerkt voedsel en geraffineerde suikers

‘Je kunt wel zeggen: we kunnen mensen niet voeden met vet en dierlijke producten, maar het kan ook niet met koolhydraten, omdat we onszelf daarme ziek maken.

‘Arme mensen eten vaak het allerslechtst. Veel bewerkt voedsel en geraffineerde suikers. Dat is een probleem. Daarom ben ik met mijn stichting ook een project begonnen om arme Zuid-Afrikanen meer vetten en eiwitten te geven. En dat hoeft echt niet met brood gemaakt van duur amandelmeel. Het kan ook met eieren en orgaanvlees, sardientjes en groentes.’

Hoe gaat u om met kritiek en tegenstanders?

‘Ik heb medelijden met hun onwetendheid. Als ze de studies zouden lezen, zouden ze het ook weten.’

En hoe gaat u de wereld overtuigen?

‘In Zuid-Afrika zijn er al bijna een half miljoen mensen die stoppen met het eten van koolhydraten. Zij zijn de movers and the shakers. Ik ben met mijn kennis niet naar andere wetenschappers gegaan, maar naar de gewone man. Die komt vervolgens bij z’n arts en die gelooft zijn ogen niet omdat de glucosewaarden omlaag zijn gegaan, bijvoorbeeld. Zo bekeren we de artsen en uiteindelijk iedereen.’

Bron: Volkskrant.

Share Button